Najpierw tory, potem podatki. Miłosz Manasterski w Emerging Europe o cenie latania na wschodzie Unii
Unia podnosi cenę latania, żeby przesadzić pasażerów do pociągów, których na wschodzie kontynentu wciąż nie ma. W tekście opublikowanym 18 listopada przez Emerging Europe Miłosz Manasterski, prezes Agencji Informacyjnej, pokazuje, że ta sama opłata między Paryżem a Brukselą zmienia wybór pasażera, a między Warszawą a Tallinem tylko podnosi rachunek. Proponuje też regułę, która mogłaby to naprawić.
W latach 30. XX wieku z Paryża do Aten jeździło się wagonem sypialnym, a ostatnie bezpośrednie połączenie zniknęło w latach 70. Dziś z Grecji nie wyjeżdża za granicę żaden pociąg pasażerski. Podróż z Aten do Berlina bez samolotu, z autokarem z Salonik do Sofii po drodze, trwa trzy dni albo i więcej. Aegean pokonuje tę trasę w niecałe trzy godziny.
Czytaj dalej:
Kij już jest, marchewki nie widać
Od stycznia linie lotnicze nie dostają darmowych uprawnień do emisji za loty w Europie, a w połowie listopada uprawnienie do emisji tony CO2 kosztowało około 90 euro. Od 2029 roku Komisja Europejska chce objąć systemem także loty do państw trzecich w promieniu 5000 km od Frankfurtu. Francja niemal potroiła podatek od biletów, a Holandia pobiera 30,25 euro od odlatującego pasażera.
Plan Komisji z listopada 2025 roku zakłada przyspieszenie połączeń kolejowych między stolicami do 2040 roku, a dokończenie sieci szybkich kolei wycenia na 345 mld euro. Kolej ma być „atrakcyjną alternatywą” dla krótkich lotów. Rail Baltica miała ruszyć w tym roku, tymczasem Europejski Trybunał Obrachunkowy pisze już tylko o okrojonym, miejscami jednotorowym pierwszym etapie na 2030 rok.
32 km/h z noclegiem w Wilnie
Autor sprawdził najszybsze połączenia na środę 9 grudnia. Licząc w linii prostej, pasażer Eurostara między Paryżem a Brukselą porusza się z prędkością 191 km/h. Z Warszawy do Tallina jedzie się 26 godzin z noclegiem w Wilnie, czyli średnio 32 km/h, a z Sofii do Warszawy, z siedmioma przesiadkami, 28 km/h.
Najszybszy pociąg z Warszawy do Wiednia potrzebuje 7 godzin i 45 minut na 556 km, niemal tyle, ile podróż z Paryża do Berlina, choć ta jest o ponad 300 km dłuższa. „Sygnał cenowy działa, gdy popyt ma dokąd pójść” – pisze autor.
Nie taki samolot czarny, jak go malują
Autor przyznaje, że nafta lotnicza nie płaci akcyzy, a lotnictwo odpowiada według Komisji za 13,9 proc. emisji unijnego transportu. Przypomina jednak, że Wizz Air w ciągu 12 miesięcy do października emitował 49,7 g CO2 na pasażerokilometr. Nowe auto spalinowe zarejestrowane w Europie w 2024 roku emitowało w realnej jeździe 169 g na kilometr, czyli przy przeciętnym obłożeniu około 106 g na pasażera, ponad dwa razy więcej.
Samochody odpowiadały w 2024 roku za 69,2 proc. pasażerokilometrów w UE, a na Litwie za ponad 80 proc. Na wschodzie realną alternatywą dla samolotu jest długa podróż autem albo autokarem, często po drogach, które autostradami jeszcze nie są. W 2022 roku Holandia miała 82 km autostrad na 1000 km kw. powierzchni, Rumunia 4, a Łotwa, według definicji Eurostatu, ani jednego.
Test łączności
Miłosz Manasterski proponuje test łączności: zanim nowa danina obejmie trasę, trzeba sprawdzić, czy istnieje rozsądny pociąg. Gdzie pociąg jedzie dobę albo dłużej, część dochodów z ETS powinna wrócić do regionów bez takiego pociągu, w postaci czystszego paliwa i nowszych samolotów. Czy pasażer z Rygi ma czekać na Rail Balticę? Zapłacić więcej, jechać lądem dobę czy zostać w domu?
Rządy regionu nie mogą zawetować reformy ETS, ale mogą zablokować unijną akcyzę na paliwo lotnicze i same ustalają podatki od biletów. Autor wzywa je, by nie głosowały za żadnym nowym podatkiem od latania, dopóki z ich stolic nie odjadą szybkie pociągi. Węgry pokazały, co się dzieje, gdy taki podatek znika. Po jego zniesieniu w styczniu 2025 roku ruch Ryanaira w tym kraju wzrósł o 17 proc., co przewoźnik przypisuje właśnie tej decyzji, a tej zimy otwiera z Budapesztu osiem nowych tras, m.in. do Warszawy, Krakowa i Gdańska.
Komisja przewiduje, że do 2035 roku z Sofii do Aten pojedzie się koleją w sześć godzin. Dopóki ten pociąg nie ruszy, jedyny Orient Express, jaki ma region, odlatuje z lotniska.
Tekst „Europe’s high-speed map ends where the East begins” można przeczytać w serwisie Emerging Europe.
AI Opinie / KNJ / 18.11.2026