Pierwszy film o Grodnie

 

Niebawem premiera fabularnego filmu o obronie Grodna przez Polaków we wrześniu 1939 r. Obraz promowany jest jako pierwszy film na ten temat. Tymczasem “Msza za miasto Grodno” w reżyserii Zbigniewa Kowalewskiego już w 1995 r. Jest to historyczny zapis ostatnich świadków dramatycznych wydarzeń.

 

1 września 1939 r. wybuchła II wojna światowa. Zaczęła się on niemieckiej, wojskowej inwazji na Rzeczpospolitą Polską, na rozkaz Adolfa Hitlera – kanclerza III Rzeszy. Decyzja była podyktowana szczególną nienawiścią do narodu Polskiego. Padają jednak inne daty rozpoczęcia II wojny światowej. Rosyjscy historycy wskazują na datę 22 czerwca 1941 r. kiedy Niemcy napadli na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich obecnie Federacja Rosyjska.

 

Ojciec Lotnictwa Polskiego

 

II wojna światowa być może by nie wybuchła, a z pewnością jej przebieg wyglądałby inaczej gdyby nie spisek rosyjsko-niemiecki. 23 sierpnia 1939 rok doszło do podpisania tzw. „Paktu Ribbentrop–Mołotow”, zwanego też  :Paktem Hitler–Stalin”. Dokument miał charakter umowy międzynarodowej, który stanowił deklarację o nieagresji pomiędzy III Rzeszą (obecnie republika Federalna Niemiec) i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (obecnie Federacja Rosyjska). Materiał zawierał też załącznik tajny protokół dodatkowy, dotyczący rozbioru terytoriów lub rozporządzenia niepodległością suwerennych państw: Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii i Rumunii. Bywa także określany jako IV rozbiór Polski.

 

„Pakt Ribbentrop–Mołotow” sprawił, że 17 września 1939 r. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zaatakował Rzeczpospolitą Polską od wschodu, w czasie kiedy wojska polskie na zachodzie państwa zmagały się z nawałnicą niemiecką. Do tej napaści Rosjanie przygotowywali się już w sierpniu 1939 r. po podpisaniu tajnego protokołu z Niemcami. W tej sytuacji, przy praktycznie biernej postawy Francji i Wielkiej Brytanii – ówczesnych sojuszników Polski, los wojny został przesądzony. Niemcy i Rosjanie podzielili się II Rzeczpospolitą prawie po połowie, stąd proste skojarzenie z „IV rozbiorem Polski”.

 

20 września 1939 roku rozpoczęły się ciężkie walki o Grodno. Na skutek zaciekłej obrony Polaków, rosyjskim czołgom nie udało się zdobyć miasta z marszu. Polacy niszczyli czołgi, praktycznie gołymi rękoma, rzucając na najeźdźców butelki z benzyną. Miasta broniły jedynie niewielkie oddziały garnizonu i ochotnicy, w tym harcerze. Rosjanie, aby zdobyć Grodno, używali cywilów i jeńców jako żywych tarcz dla osłony natarcia swoich czołgów. Obrona miasta okupiona została śmiercią co najmniej 500 osób, rozstrzeliwanych przez wkraczające rosyjskie oddziały, masowymi represjami a w końcu wywózkami.

 

Tragedia katyńsko-smoleńska

 

O rosyjskiej napaści na polskie miasto opowiada film „Msza za miasto Grodno” w reżyserii Zbigniewa Kowalewskiego. Film został zrealizowany przez Redakcję Programów Wojskowych i Obronnych Telewizji Polskiej. Jest to dokumentalny zapis zdarzeń z 1939 roku wzbogacony o animacje komputerowe i wypowiedzi historyków wojskowości. Film jest wzbogacony fragmentami inscenizowanymi na miejscu walk o to polskie miasto. Posiada także faktograficzny komentarz w osobistej interpretacji Krzysztofa Kołbasiuka.

 

W filmie „Msza za miasto Grodno” wystąpi ostatni żyjący świadkowie napaści Rosjan na polskie Grodno: Stefania Bieniewicz, Bolesław Wołosewicz, Tamara Cieszkowa, Henryk Sarosiek, Felicja Babicka i Stefan Bojsza. Zdjęcia wykonał Sławomir Woźniak, montaż – Jan Sieczkowski, dźwięk – Józef Łyczkowski, opracowanie muzyczne – Aleksander Przybytek, kierownictwo produkcji – Sławomir Boniecki, konsultacja historyczna – dr Tadeusz Krawczak, współpraca reżyserska – Irena Waluś, scenariusz i reżyseria Zbigniew Kowalewski.

 

Film dostępny jest pod linkiem:

Zbigniew Wacław Kowalewski to polski reżyser filmowy. Jest autorem ponad 60 filmów dokumentalnych. Ukończył Wydział Teatrologii i Filmoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1977) oraz Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. Jest autorem, wielokrotnie publikowanej w sieci i lokalnych periodykach, noweli filmowej „Marta – Hitler”, opowiadania „Kamienie” i dokumentów z polsko-niemieckiego pogranicza. Pracował między innymi w Studio Filmowe WIR (1990-2005), Telewizji Polskiej (1994-1997). Od 2005 roku związany ze Studiem Filmowym Kronika. Od 2008 roku realizuje autorskie filmy w Studio ZetKa Film.

 

W 2001 r. Zbigniew Wacław Kowalewski roku, jako dziennikarz i dokumentalista był na stypendium naukowym Fundacji Sorosa w Open Society Archives (OSA) & Research Center w Budapeszcie na Węgrzech. Zdobył tam materiały dotyczące genezy wprowadzenia stanu wojennego 13 grudnia 1981 r., w Polsce, przez komunistę gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Na bazie tych poszukiwań zrealizował film „Mniejsze zło, większe zło” w Studio Filmowym WIR w dwudziestą rocznicę wydarzenia. Po śmierci wyjątkowej Violetty Villas, która była śpiewaczką pieśni estradowych, operowych i operetkowych; aktorką filmową, teatralną i rewiową, kompozytorką i autorką tekstów, wraz z jej synową, Małgorzatą Gospodarek, napisał monodram o związkach artystki ze służbami specjalnymi Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

 

Ojciec Lotnictwa Polskiego

 

Wiele filmów Zbigniewa Wacława Kowalewskiego popularyzuje historię polskiej awiacji. Za film „Album Skalskiego” otrzymał nagrodę na I Międzynarodowym Festiwalu Filmów o Tematyce Lotniczej w Dęblinie. W 2003 roku, w stulecie światowej awiacji, został uhonorowany „Dyplomem Skrzydlatego Wieku” przez Zarząd Główny Aeroklubu Polskiego. W 2012 roku w ramach stypendium artystycznego m. St. Warszawy opracował dokumentalną monografię stołecznych lotnisk „Warszawskie Aerodromy”. W 2012 roku w Oficynie Wydawniczej Aurora wyszła pierwsza książka autora: „Z nieba do Nieba” z lotniczej serii „Polskie Skrzydła”. Kolejne publikacje to „Spętany Anioł”, „Requiem dla Orłów”, biografie Stanisława Skalskiego, Stanisława Skarżyńskiego i Bolesława Orlińskiego.

 

Agencja Informacyjna, kultura, /dec/ 9.09.2022