Rozpoczął się Festiwal „Warszawa Singera”

9 dni, ponad 200 wydarzeń, ponad 250 artystów z Polski i pozostałych części świata – nawet Japonii… Różnorodność gatunków muzycznych i teatralnych, różne style i trendy a wszystko inspirowane kulturą żydowską, tą tradycyjną i współczesną oraz postacią wybitnego pisarza.

Od piętnastu lat, na przełomie wakacji i nowego roku szkolnego okolice Placu Grzybowskiego, Synagogi im. Nożyków i ul. Próżnej są sceną dla wydarzeń festiwalowych. Ale festiwal rozlewa się również na całą Warszawę: teatry, sale koncertowe, centra muzyczne, klubokawiarnie, plenery – wypełnią koncerty, spektakle, projekcje filmowe, warsztaty tańca, spacery, spotkania literackie. Patronem festiwalu jest postać dla kultury jidysz symboliczna: Isaac Bashevis Singer.

Isaac Bashevis Singer (jid. ‏יצחק באַשעוויס זינגער‎), ur. (prawdopodobnie) 21 listopada 1902 w Leoncinie koło Nowego Dworu Mazowieckiego. Jego ojciec był chasydzkim rabinem, matka Baszewa – córką rabina z Biłgoraja. Jego rodzeństwo, siostra Ester Kreitman (1891–1954) i brat Israel Joszua Singer (1893–1944), było także znanymi pisarzami. Siostra Ester jako pierwsza w rodzinie zaczęła zajmować się twórczością literacką.

W 1907 r. rodzina Singera przeprowadziła się z Leoncina do Radzymina, gdzie jego ojciec został kierownikiem miejscowej jesziwy (wyższej szkoły religijnej kształcącej kandydatów na rabinów). W 1908 r. po pożarze jesziwy Singerowie przenieśli się do Warszawy i zamieszkali przy ulicy Krochmalnej, a ojciec Singera objął nieoficjalnie urząd rabina miejscowej gminy żydowskiej. Krochmalna i jej specyficzny klimat będzie jeszcze wiele razy pojawiał się w twórczości literackiej noblisty.

„Krochmalna wydawała mi się węższa i jeszcze biedniejsza niż kiedyś. Rozpoznawałem każdy budynek, każde podwórko. Nozdrza wypełniły mi zapachy, których pamięć była ukryta w najgłębszych zakamarkach mojej duszy.” (fragment powieści Certyfikat)

Przyszły pisarz nie pozostanie jednak w Warszawie na stałe. W 1917 r. wraz z matką i młodszym bratem Mosze Singer przeprowadził się do Biłgoraja, rodzinnego miasta matki. Kiedy ojciec Izaaka został rabinem w Dzikowie Starym 1921 r., Singer wrócił do Warszawy i wstąpił do Seminarium Rabinicznego Takemoni. Po rezygnacji z nauki pojechał znów do Biłgoraja, gdzie próbował utrzymać się jako nauczyciel języka hebrajskiego, jednak bez powodzenia. W Biłgoraju młody Singer wsłuchiwał się w ludowe  opowieści i przesądy o demonach, cadykach i cudach. Biłgoraj stał się modelem żydowskiego sztetla. Było to miejsce nieskażone przez cywilizację, pozbawione kanalizacji i elektryczności, za to pełne pobożnych Żydów, przestrzegających skrupulatnie obowiązków religijnych wynikających z judaizmu.

W 1923 r. brat Izrael Joszua zorganizował mu pracę korektora w stolicy, w czasopiśmie wydawanym w języku jidysz Literarisze Bleter. W Warszawie Izaak zrezygnował z tradycyjnego żydowskiego ubioru i obciął pejsy.  Na łamach Literarisze Bleter  zadebiutował w 1925 r. krótkim opowiadaniem  Ojf der elter (Na starość) mówiącym o rodzinnym Biłgoraju. W redakcji pisma pracował do 1933 r. W okresie tym tłumaczył na jidysz utwory m.in. Ericha Marii Remarque’a i Thomasa Manna i powieści popularne.

Singer uczył się języka polskiego, by móc czytać dzieła Adama Mickiewicza czy Juliusza Słowackiego.

Nie posługiwał się jednak biegle językiem polskim. Próbował swoich sił w pisaniu po hebrajsku już jako nastolatek, ale ówczesna hebrajszczyzna, będąca przede wszystkim językiem religijnych ksiąg, traktatów i modlitw nie stała się jego pasją. Pozostał – być może największym twórcą języka jidysz, w którym mówił i myślał.

„Po pierwsze, lubię pisać powieści o duchach. A nic bardziej nie pasuje do ducha niż umierający język. (…) Po drugie, wierzę w zmartwychwstanie. Jestem pewien, że wkrótce przyjdzie Mesjasz i pewnego dnia miliony zmarłych mówiących językiem jidysz powstaną z grobu. Ich pierwsze pytanie będzie brzmiało: czy jest coś nowego do czytania w naszym języku?!” – mówił Singer odbierając literacką Nagrodę Nobla 1978 r.

Pierwszą powieść Izaaka Singera Szatan w Goraju publikowano w odcinkach w latach 1933-1934 w czasopiśmie literackim Globus, które powstało z inicjatywy jego przyjaciela poety Aarona Zeitlina oraz przyszłego noblisty.  Szatan w Goraju opowiada historię pogromu Żydów ze wsi Goraj nieopodal Biłgoraja, dokonanego przez kozaków w czasie Powstania Chmielnickiego w 1648 r..

Z powodu złej sytuacji materialnej, obserwując narastający antysemityzm w hitlerowskich Niemczech, Singer zdecydował się opuścić Polskę w 1935 r. i wyemigrować do Stanów Zjednoczonych.

Emigracja oznaczała rozstanie z partnerką, Rochl Szapiro i synem Izraelem, którzy wybrali podróż w innym kierunku – do Moskwy, a następnie przez Turcję do ówczesnej Palestyny. Singer zamieszkał w Nowym Jorku. Dzięki wsparciu brata, zdobył pracę dziennikarza, korektora i tłumacza w czasopiśmie Forwerts – The Yiddish Forward (jid. ‏פֿאָרװערטס‎). Mimo udanego początku pobytu w Stanach Zjednoczonych wpadł w depresję, którą później opisał w opowiadaniu Zagubiony w Ameryce (1974) oraz w powieści autobiograficznej Miłość i wygnanie.

W 1938 r. poznał Almę Haimann Wassermann, z którą się ożenił w 1940 r. Alma zostawiła dla niego męża i dwójkę dzieci, i porzuciła ustabilizowane mieszczańskie życie. Za sprawą jej pomocy i wsparcia (utrzymywała ich, zarabiając na życie pracą w sklepie) Singer całkowicie zaangażował się w literaturę i dziennikarstwo. W Nowym Jorku powstawały jego najsłynniejsze powieści: Sztukmistrz z Lublina, Spuścizna, Szosza, Dwór. 

W 1964 roku Isaac Baszewis został członkiem Amerykańskiego Instytutu Sztuki i Literatury. W 1970 roku otrzymał prestiżową nagrodę National Book Award za twórczość dla dzieci, a cztery lata później otrzymał tę nagrodę ponownie, za całokształt twórczości. W 1975 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie.

W roku 1978 Isaac Bashevis Singer otrzymał literacką Nagrodę Nobla, jako pierwszy i jak dotąd jedyny pisarz posługujący się językiem jidysz.

Zmarł 24 lipca 1991 w  wieku 88 lat. Został pochowany na cmentarzu żydowskim w New Jersey. Od 15 lat Isaac Bashevis Singer jest patronem Festiwalu „Warszawa Singera” organizowanego przez Fundację Shalom i współorganizowany przez Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Patronat nad festiwalem objęło m. in. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej i Ambasada Izraela.

 

Agencja Informacyjna

Agencja Informacyjna, Kultura /MAN/ 26.08.2018

Fot. by Original image: MDCarchives ; Cropped by Off-shell – File:Isaac Bashevis Singer.jpg File:Isaac Bashevis Singer.jpg, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35369695

Related Post