14 lutego – rocznica powstania Armii Krajowej

14 lutego kojarzy się większości Polaków głównie z Walentynkami, w rzeczywistości jest to jednak bardzo ważna data w historii Polski. Tego dnia 1942 r. powołano do istnienia największą podziemną armię w okupowanej Europie – Armię Krajową.

14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz o przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Pierwszym dowódcą Armii Krajowej został generał Stefan Rowecki „Grot”.  Decyzji o powstaniu AK przyświecała konieczność scalenia konspiracyjnych oddziałów zbrojnych i podporządkowania ich działalności operacyjnej rządowi RP w Londynie. Rozkazowie Naczelnego Wodza podporządkowało się około 200 organizacji wojskowych, zarówno spod okupacji niemieckiej, jak i sowieckiej, które stały się oddziałami Armii Krajowej. W okresie maksymalnej zdolności bojowej, w lecie 1944 roku, siły AK liczyły około 380 tysięcy żołnierzy.

Głównym zadaniem AK było organizowanie i prowadzenie samoobrony i przygotowanie armii podziemnej na okres powstania, które miało wybuchnąć na ziemiach polskich w momencie załamania siły militarnej Niemiec.

Kolejnymi dowódcami AK byli generałowie: Stefan Rowecki ps. Grot – do 30 czerwca 1943 roku, Tadeusz Komorowski ps. Bór – do 2 października 1944 roku, Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek – do 19 stycznia 1945 roku.

W ramach walki bieżącej prowadziła wywiad, dywersję konspiracyjną i dywersję bojową, akcje odwetowe i ochronne, produkcję broni, działania bojowe dla osłony ludności oraz propagandę. Opracowano kolejno dwa plany powstania powszechnego. Pod koniec 1943 roku plan powstania powszechnego zastąpiono planem „Burza”, uwzględniając sytuację, jaka nastąpi po wkroczeniu Armii Czerwonej.

Oddziały Polski Walczącej dokonały w latach 1942-1945 ponad 110 tysięcy większych akcji zbrojno-dywersyjnych, z czego 6243 akcje zostały przeprowadzone przez większe siły partyzanckie.. Wykonano ponad 2300 ataków na transport, wykolejono ok. 1300 pociągów, które wiozły wojsko lub zaopatrzenie na front. W walce zabito ponad 150 tysięcy żołnierzy i policjantów niemieckich oraz kolaborantów. Niemiecka odpowiedź to 1278 akcji skierowanych do walki z Armią Krajową, w których obok specjalnych oddziałów policji i żandarmerii wziął udział Wehrmacht, w tym jednostki pancerne i lotnictwo. Polska konspiracja związała znaczne siły niemieckie – do walki z partyzantką Niemcy musieli ściągnąć siły odpowiadające 850 batalionom przeliczeniowym.

Polskie podziemie odnosiło spektakularne sukcesy nie tylko na terenie okupowanej Polski. Polacy zlokalizowali bazy U-Bootów w całej Europie, zlokalizowali wszystkie zakłady Focke-Wulf-a, rozpracowali produkcję bomb latających V-1 i rakiet V-2 w Peenemünde, V-2 w Bliźnie. Udało się nawet wykraść rakietę V-2, której najważniejsze części wysłano do Wielkiej Brytanii. Zdobyto plany niemieckiej operacji Zitadelle (bitwa na Łuku Kurskim) i przekazano je sojusznikom. Wspólnie z francuskim ruchem oporu żołnierze Armii Krajowej zlokalizowali 162 wyrzutnie V-1 we Francji. Przekazano dowództwu radzieckiemu plany obrony Gdyni, zdobyto plany niemieckiej grupy armii „Środek”.

Kulminacją wysiłku zbrojnego AK było Powstanie Warszawskie. 19 stycznia 1945 roku Komendant Główny gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz o rozwiązaniu AK. Straty Armii Krajowej wyniosły ok. 100 tys. poległych i zamordowanych żołnierzy, ok. 50 tys. zostało wywiezionych do ZSRS i uwięzionych. Do moskiewskiego więzienia trafił również gen. Okulicki. Żołnierze AK byli prześladowani przez władze komunistyczne, zwłaszcza w okresie stalinizmu, wielu z nich skazano na karę śmierci lub wieloletniego więzienia. W sytuacji represji sowieckich nie wszystkie oddziały AK podporządkowały się rozkazowi o demobilizacji. Powstały nowe organizacje konspiracyjne m.in.: Ruch Oporu Armii Krajowej i Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”.

(MAN)

Related Post